آزمون سلامت سازمانی در مدارس
نمره کل
روحیه
تأکید علمی
نفوذ مدیران
رعایت
ساختار دهی
حمایت منافع
یگانگی نهادی
سطح اداری
71%
سطح نهادی
81%
سطح فنی
50%
سطح اداری – متوسط
سطح اداری نشان میدهد که مدیریت مدرسه چگونه امور اداری، تدارکات، نظم سازمانی، حمایت از معلمان و ارتباط با اداره منطقه را پیش میبرد.
وقتی مدرسه در این سطح متوسط قرار میگیرد، یعنی عملکرد مدیریتی نه ضعیف است و نه کامل؛ بلکه بین دو وضعیت در نوسان است.
ویژگیها
۱) مدیریت مدرسه عملکرد قابل قبول دارد اما همواره پایدار نیست
- مدیر مدرسه در بسیاری از موارد عملکرد مناسبی دارد؛ برنامهریزی میکند، جلسات میگذارد و امور را هدایت میکند. اما این کیفیت مدیریت ثابت نیست.
- گاهی تصمیمها منطقی، برنامهمحور و همراه با پیگیری هستند، اما در مواقع دیگر مدیریت دچار بینظمی، تاخیر یا تغییرات ناگهانی میشود.
- مثال:
- • در ابتدای سال تحصیلی برنامهریزی خوبی انجام میشود، اما پس از چند ماه نظم اجرا کاهش مییابد.
- • گاهی مدیر با معلمان جلسات منظم دارد، اما ماهها هیچ جلسهای برگزار نمیشود.
- نشانهها:
- • وجود دورههای “اوج مدیریت” و دورههای “رهاشدگی”.
- • تصمیمهای خوب اما ناپایدار.
- • وابستگی بیش از حد به شرایط روز.
۲) امکانات آموزشی تا حدی فراهم میشود
- مدیریت مدرسه توانایی تأمین بخشی از ابزارها و تجهیزات آموزشی را دارد، اما این تامین کامل یا پایدار نیست.
- بعضی از نیازهای آموزشی رفع میشود و بعضی دیگر به تعویق میافتد یا فراموش میشود.
- مثال:
- • برخی کلاسها ویدئوپروژکتور دارند، اما برخی دیگر ندارند.
- • بخشی از مواد کمک درسی خریداری میشود، اما بخش دیگر به زمان نامشخص موکول میشود.
- نشانهها:
- • نیازهای اعلامشده معلمان گاهی تأمین میشود و گاهی نه.
- • بودجهبندی تدارکات شفاف نیست.
- • موجودی تجهیزات مدرسه نامتوازن است.
۳) انتظارات مدیر مشخص است اما گاهی متناقض میشود
- مدیر تلاش میکند انتظارات روشنی از معلمان داشته باشد، اما این انتظارات همیشه یکسان و هماهنگ نیست.
- گاهی سختگیری وجود دارد، گاهی بسیار آسانگیری میشود.
- گاهی معیارها مشخصاند، اما در زمانهای مختلف تغییر میکنند یا استثناهای زیادی دارند.
- مثال:
- • ابتدا بر حضور بهموقع و نظم تأکید زیادی میشود، اما بعد از مدتی این قوانین سست میشود.
- • مدیر بر استفاده از طرح درس تأکید میکند، اما خودش آن را پیگیری نمیکند.
- نشانهها:
- • معلمان نمیدانند کدام بخش از دستورالعملها «واقعاً جدی» است.
- • قوانین مدرسه قابل پیشبینی نیست.
- • گاهی دو پیام متفاوت از سوی مدیریت داده میشود.
۴) روابط مدیر–معلمان عموماً خوب اما گاهی پرتنش است
- روابط انسانی بین مدیریت و معلمان عموماً مثبت است، اما این رابطه پایداری کامل ندارد.
- در برخی دورهها ارتباط دوستانه و مشارکتی وجود دارد، اما در موقعیتهایی تنش، دلخوری و سوءتفاهم ایجاد میشود.
- مثال:
- • رابطه مدیر و معلمان در کارهای روزمره خوب است، اما در زمان ارزشیابی یا مواقع فشار، تعارض بالا میگیرد.
- • اختلاف نظرهای کوچک به دلیل نبود گفتوگو به سوءتفاهم تبدیل میشوند.
- نشانهها:
- • کارکنان به مدیر احترام میگذارند اما همیشه احساس امنیت کامل ندارند.
- • در جلسات گاهی فضای صمیمی و گاهی فضای دفاعی دیده میشود.
- • برخی معلمان احساس میکنند شنیده نمیشوند.
پیامدها
۱) کیفیت متوسط و ناپایدار آموزش
- وقتی مدیریت پایدار نیست، کیفیت تدریس و عملکرد آموزشی نیز یکسان و قابل پیشبینی نمیشود.
- در ماههایی، عملکرد مدرسه بالا است اما در دورههای دیگر افت میکند.
- مثال:
- • در ترم اول نظم آموزشی خوب است، اما در ترم دوم افت کیفیت مشاهده میشود.
- • ارزیابیهای عملکرد دانشآموزان نوسان زیادی دارد.
- • پیامد:
- • نتایج یادگیری پایدار نیست.
- • دانشآموزان یک تجربه آموزشی منظم و قابل اعتماد ندارند.
۲) فشارهای متناوب بر کارکنان
- چون مدیریت ناپایدار است، معلمان در برخی دورهها فشار سنگین و در برخی دورهها فشار کم تجربه میکنند.
- این نوسان باعث فرسودگی حرفهای میشود.
- مثال:
- • یک هفته تأکید شدید بر ارزشیابی و مستندسازی، هفته بعد رهاشدگی کامل.
- • زمانی مدیریت از معلمان تلاش مضاعف میخواهد، زمانی دیگر بدون پیگیری میگذارد.
- پیامد:
- • سردرگمی، استرس و نارضایتی شغلی.
- • بیانگیزگی یا مقاومت در برابر اجرای برنامهها.
۳) پیشرفت مدرسه وابسته به تلاش فردی مدیر
- مدرسه سیستم و ساختار مشخص ندارد؛ بنابراین پیشرفت مدرسه به شخصیت و انرژیِ خود مدیر وابسته است نه یک نظام پایدار.
- اگر مدیر پرانرژی باشد، مدرسه رشد میکند؛ اگر خسته یا بیانگیزه شود، عملکرد مدرسه افت میکند.
- مثال:
- • با تغییر مدیر یا حتی خستگی او در یک فصل، مدرسه دچار عقبگرد میشود.
- • برنامهها وابسته به تواناییهای فردی مدیرند نه فرآیندهای رسمی.
- • پیامد:
- • مدرسه پایدار نمیماند.
- • هیچ ساختار بلندمدتی شکل نمیگیرد.
- • کارکنان حس میکنند کیفیت مدرسه “شخصمحور” است.
سطح فنی پایین
این سطح نشان میدهد عملکرد واقعی مدرسه در حوزه تدریس، یادگیری و کیفیت محیط آموزشی در وضعیت نامطلوب قرار دارد.
ویژگیها
۱. روحیه پایین کارکنان
- معلمان و کارکنان احساس خستگی، بیانگیزگی یا ناامیدی دارند و شور و شوق خود را برای کار از دست دادهاند.
- نشانهها:
- • حضور کمانرژی در کلاسها
- • کاهش خلاقیت و ابتکار
- • بیمیلی به شرکت در جلسات یا طرحهای جدید
- • شکایتهای مداوم از شرایط کاری
- مثال: معلمی که قبلاً با انرژی زیاد فعالیتهای گروهی برگزار میکرد، حالا صرفاً یک برنامه ساده و بدون هیجان ارائه میدهد.
۲. بیانگیزگی یا بیتفاوتی در تدریس
- معلمان تدریس را صرفاً "انجام وظیفه" میبینند و تلاش فراتر از حد پایه نمیکنند.
- نشانهها:
- • استفاده مداوم از روش سخنرانی بدون تنوع
- • عدم ارائه تکلیفهای هدفمند
- • بیتوجهی به تفاوتهای فردی دانشآموزان
- مثال: دبیر ریاضی محتوای درس را فقط از روی کتاب میخواند و هیچ تمرین اضافی یا توضیح تکمیلی ارائه نمیدهد.
۳. عدم باور به توانایی دانشآموزان
- معلمان باور ندارند دانشآموزان توان پیشرفت دارند؛ بنابراین سطح انتظارات پایین است.
- نشانهها:
- • گفتن جملاتی مانند «این کلاس نمیتونه بهتر از این بشه»
- • نمرهدهی آسان برای جلوگیری از شکایت
- • عدم تلاش برای رفع ضعفهای آموزشی
- مثال: معلم علوم میگوید: «این بچهها درسخوان نیستند»، و حتی برای دانشآموزان مستعد کلاس برنامه اضافی طراحی نمیکند.
۴. ضعف در عملکرد تحصیلی
- نتایج امتحانات داخلی و آزمونهای پایش، پایین و غیررضایتبخش است؛ یادگیری عمیق اتفاق نمیافتد.
- نشانهها:
- • میانگین نمرات پایینتر از استاندارد
- • افزایش تجدیدیها یا مردودیهای پنهان
- • شکاف بین پایههای مختلف
- مثال: نتایج آزمون علمی سالانه نشان میدهد ۷۰٪ دانشآموزان حداقل استانداردهای پایه را کسب نکردهاند.
۵. بینظمی در کلاسها
- فضای کلاس آرام، قابل کنترل و متمرکز نیست و اختلالات رفتاری زیاد مشاهده میشود.
- نشانهها:
- • صحبتهای بیجا، ترک کلاس، درگیریهای کوچک
- • شروع دیرهنگام کلاس
- • عدم اجرای مقررات انضباطی
- مثال: کلاس ریاضی ۱۰ دقیقه درگیر ساکت کردن دانشآموزان است و تدریس با تاخیر شروع میشود.
۶. کاهش تلاش علمی دانشآموزان
- دانشآموزان انگیزهای برای تلاش، انجام تکالیف یا شرکت فعال در درس ندارند.
- نشانهها:
- • تحویل ندادن تکالیف
- • تلاش کم در فعالیتهای کلاسی
- • بیتفاوتی نسبت به نمرات
- مثال: وقتی معلم اعلام میکند آزمون هست، دانشآموزان واکنش جدی نشان نمیدهند و مطالعهای انجام نمیدهند.
پیامدها
۱. کاهش موفقیت تحصیلی
- بهطور مستقیم روی خروجیهای آموزشی اثر میگذارد؛ یادگیری عمیق، مهارتهای پایه و پیشرفت تحصیلی کاهش پیدا میکند.
- نشانهها:
- • نتایج پایین آزمونهای استاندارد
- • افت میانگین نمرات مدرسه
- • ناتوانی دانشآموزان در حل مسائل پایه
- مثال واقعی: دانشآموزان پایه نهم در آزمون ریاضی سوالات پایهای مثل سادهسازی کسرها را نمیتوانند حل کنند.
۲. افزایش مشکلات رفتاری
- زمانی که محیط آموزشی کمکیفیت باشد،
- دانشآموزان بیشتر دچار بینظمی، بیانگیزگی و رفتارهای پرخطر میشوند.
- نشانهها:
- • افزایش تعارضها و درگیریهای کلاسی
- • بیاحترامی و مخالفت با معلم
- • غیبتهای مکرر
۳. نارضایتی والدین
- والدین با مشاهده افت نمرات و کاهش انگیزه فرزندان، ناراضی و معترض میشوند.
- نشانهها:
- • شکایات مکرر
- • کاهش ثبتنام مجدد
- • کاهش اعتماد به مدیریت و مدرسه
- مثال: والدین میگویند «معلم درس نمیدهد»، «مدرسه پیگیر نیست»، یا «پیشرفت فرزندم کمتر شده».
۴. افت کیفیت مدرسه
- تصویر بیرونی مدرسه آسیب میبیند و جایگاه مدرسه در منطقه تضعیف میشود.
- نشانهها:
- • کاهش درخواست انتقال به مدرسه
- • افزایش جابهجایی معلمان
- • کاهش مشارکت اولیا
سطح نهادی بالا
ویژگیها (با توضیح گسترده، مثال و نشانههای رفتاری)
🔹 ۱. مدرسه هویت، مأموریت و ساختار ثابت دارد
- توضیح کامل:
- مدرسه دارای یک «چارچوب هویتی» شفاف است:
- • مأموریت مشخص (School Mission)
- • چشمانداز آینده (Vision)
- • ارزشها و اصول رفتاری (Core Values)
- • قوانین و ساختارهای سازگار و پایدار
- این ساختار باعث میشود تصمیمگیریها، اقدامات و سیاستهای مدرسه از یک الگو و منطق واحد پیروی کنند، نه براساس احساسات، فشارهای بیرونی یا تغییر مدیر.
- مثال:
- • مدرسه یک «نقشه راه آموزشی ۳ ساله» دارد و همه تصمیمات با آن هماهنگ است.
- • وقتی مدیر تغییر میکند، سیاستهای بنیادی مدرسه بدون آشفتگی ادامه مییابد.
- • همه کارکنان میدانند مأموریت مدرسه چیست و چرا مهم است.
- نشانهها:
- • وجود پوستر مأموریت و چشمانداز در سالنها و دفتر مدیریت
- • چاپ دفترچه «ارزشهای مدرسه» و ارائه آن به والدین
- • جلسات سالانه مرور مأموریت و بهروزرسانی اهداف
- • اسناد استراتژیک، صورتجلسههای منظم و بایگانی رسمی تصمیمها
🔹 ۲. در برابر فشارهای لحظهای مقاوم است اما تعامل محترمانه دارد
- توضیح کامل:
- مدرسه نه لجاجت میکند و نه تسلیم فشار میشود. رویکرد آن حرفهای است:
- • درخواستها را بررسی میکند
- • دلایل تصمیمها را شفاف به والدین توضیح میدهد
- • در صورت نیاز تغییرات معقول را میپذیرد
- • اما هرگز از چارچوب مأموریت مدرسه خارج نمیشود
- این تعادل باعث حفظ احترام دوطرفه میشود.
- مثال:
- اگر گروهی از والدین بخواهند شیوه ارزشیابی تغییر کند، مدرسه:
- • جلسه رسمی تشکیل میدهد
- • دلایل علمی و آموزشی را توضیح میدهد
- • راهحلهای جایگزین پیشنهاد میدهد
- • اما تغییر غیرکارشناسی را نمیپذیرد
- نشانهها:
- • پاسخهای مکتوب، محترمانه و منطقی به درخواستها
- • جلسات ماهانه سازمانیافته با انجمن اولیا
- • برگزاری جلسات گفتوگوی سازنده به جای تصمیمگیری شتابزده
- • عدم ایجاد تغییرات ناگهانی تحت فشار فردی یا رسانهای
🔹 ۳. والدین نقش حمایتی دارند نه مداخلهگر
- توضیح کامل:
- در این سطح، والدین بهعنوان «همکار حرفهای مدرسه» عمل میکنند نه «فشاردهنده».
- روابط مدرسه–خانواده بر پایه ساختارهای رسمی است:
- • کمیته اولیا و مربیان
- • فعالیتهای داوطلبانه
- • کمک مالی یا تجهیزاتی
- • طرحهای مشارکتی آموزشی
- • برنامههای مدرسهیار
- والدین میدانند که اختیارات مدرسه مشخص است و درخواستهای خود را در قالب روندهای تعیینشده بیان میکنند.
- مثال:
- • والدین برای تجهیز کتابخانه یا آزمایشگاه کمک جمعی انجام میدهند.
- • والدین نظراتشان را در فرمهای رسمی بازخورد ارائه میدهند، نه از طریق فشار فردی.
- نشانهها:
- • وجود کمیته فعال والدین
- • اجرای پروژههای داوطلبانه
- • عدم مشاهده اعتراضهای هیجانی یا فشارهای خارج از چارچوب
- • احترام والدین به مرزهای حرفهای مدرسه
🔹 ۴. اهداف آموزشی محور اصلی تصمیمگیری است
- توضیح کامل:
- در سطح نهادی بالا، مدرسه همیشه این سؤال را میپرسد: «این تصمیم چه تأثیری بر یادگیری دانشآموزان دارد؟»
- حتی تصمیمات اداری، فرهنگی یا انضباطی نیز بر اساس اثرشان بر یادگیری بررسی میشوند.
- مثال:
- • برگزاری جشنها محدود یا اصلاح میشود چون زمان آموزش را زیاد مختل نکند.
- • خرید تجهیزات فقط زمانی انجام میشود که با اهداف یادگیری همراستا باشد.
- • تغییر برنامه هفتگی فقط در صورت بهبود کیفیت آموزشی انجام میشود.
- نشانهها:
- • داشتن معیارهای مکتوب برای تصمیمگیری
- • بررسی اثرات آموزشی قبل از اجرای هر تغییر
- • وجود گزارشهای تحلیلی درباره پیشرفت یادگیری
- • اجرای سیاستهای ثابت و سازگار با اهداف کلان آموزشی
- 🔵 ۲. پیامدهای سطح نهادی بالا (با جزئیات و مثالهای واقعی)
- 🔹 ثبات بلندمدت
- توضیح:
- وقتی مدرسه از فشارهای غیرعلمی و تصمیمات هیجانی دور باشد، میتواند برنامههای چندساله را اجرا کند.
- نتایج:
- • امکان توسعه زیرساختها
- • قابلیت جذب حمایت نهادها
- مثال:
- اجرای برنامه ۳ ساله «ارتقای مهارتهای تدریس» بدون وقفه و تغییر.
🔹 اعتماد کارکنان و والدین
- توضیح:
- ثبات، شفافیت و پایبندی به مأموریت باعث افزایش اعتماد میشود.
- نتایج:
- • مشارکت بیشتر والدین
- • همکاری داوطلبانه معلمان
- • کاهش تعارضها
- • آرامش روانی کارکنان
- مثال:
- معلمان با رغبت در طرحهای آموزشی شرکت میکنند چون میدانند تصمیمها قابل پیشبینی و منصفانه هستند.
- 🔹 فضای حرفهای
- توضیح:
- وقتی مدرسه سیاستهای پایدار و حرفهای دارد، فرهنگ سازمانی نیز حرفهای میشود.
- نشانهها:
- • جلسات رسمی و ساختارمند
- • فرصت رشد شغلی پردازششده
- • تبادل بازخورد مؤثر بین کارکنان
- • احترام به نقشها و مرزهای حرفهای
- مثال:
- معلمان از یکدیگر بازخورد میگیرند و دورههای ضمن خدمت با استقبال برگزار میشود.
🔹 کیفیت آموزشی پایدار
- توضیح:
- وقتی تصمیمها براساس اهداف یادگیری است، کیفیت آموزش نیز پایدار میماند.
- نتایج:
- • افزایش موفقیت تحصیلی
- • کاهش نوسان عملکرد
- • هماهنگی در برنامهریزی آموزشی
- • رشد مستمر دانشآموزان
- مثال:
- نتایج آزمونهای پایش یادگیری مدرسه در طول چند سال روند رو به رشد دارد.
۳. چالشهای احتمالی
احتمال خشک شدن بیش از حد سیاستها
- توضیح:
وقتی مدرسه ساختاری بسیار منظم و ثابت دارد، ممکن است بهتدریج تغییر سخت شود.
- • کند شدن روند نوآوری
- • مقاومت در برابر روشهای جدید تدریس
- • فرایندهای طولانی برای تصویب تغییرات
- مثال:
- معلمان برای اجرای یک پروژه خلاقانه باید هفتهها منتظر طی مراحل اداری باشند.
کاهش انعطافپذیری در شرایط جدید
- توضیح:
- اگر مدرسه نسبت به تغییر محیط بیرونی واکنش کند نشان ندهد، فرصتهای مهم را از دست میدهد.
- نشانهها:
- • واکنش کند به فناوریهای جدید
- • عدم استفاده از فرصتهای آموزشی نوین
- • تکرار یک سبک مدیریتی بدون توجه به تحولات جامعه
- مثال:
- مدرسه دیر وارد آموزش مهارتهای دیجیتال میشود یا جذب فناوریهای نو را به تأخیر میاندازد.